Poczta w Nowym Mieście Lubawskim

Artykuły » Poczta w Nowym Mieście Lubawskim

Budynek nowomiejskiej poczty wzniesiony w stylu neogotyckim, jest typowym dla poczty pruskiej obiektem z przełomu XIX i XX wieku. Bliźniaczy budynek urzędu pocztowego z tego okresu zachował się również w niedalekim Suszu. Pierwotnie ulica nad której został pobudowany nosiła nazwę Lipowa (Lindenstrasse), dziś jest to ulica Działyńskich. Wcześniej poczta mieściła się przy Promenadzie, po drugiej stronie tzw. dziś "Ogrodu Róż". Nowa placówka powstała w okresie tworzenia nowoczesnych urzędów pocztowych na obszarze Prus, w granicach których Nowe Miasto (wówczas Neumark Westpreussen) pozostawało. Na zapleczu głównego budynku poczty mieściły się pomieszczenia gospodarcze, w tym stajnia. Na wyposażeniu poczty był konny ambulans pocztowy. Pojazd ten – widoczny na jednej z widokówek – służył do przewozu m.in. listów i paczek pomiędzy pocztą i dworcem kolejowym.
Aby poznać początki funkcjonowania zorganizowanego systemu przekazywania pism, należałoby cofnąć się do czasów panowania zakonu krzyżackiego na ziemi lubawskiej. Zakon ten stworzył sprawny, jak na tamte czasy system przekazywania korespondencji m.in. poprzez sieć konnych posłańców. Dzięki zachowanym listom w archiwach pokrzyżackich wiadomo, że ważne listy wysłane np. z Malborka do Torunia docierały w ciągu 30 godzin. W przypadku naszego miasta, jednym z najstarszych zachowanych listów z tego okresu jest list rady Nowego Miasta do rady Starego Miasta Torunia datowany na 1401 r. Za czasów państwa krzyżackiego Nowe Miasto, które tylko przez pewien czas było siedzibą wójtostwa, nie odgrywało znaczącej roli w systemie organizacyjnym poczty krzyżackiej. Niemniej jednak, stanowiło punkt etapowy dla posłańców przemierzających trasy komunikacyjne m.in. z Ostródy do Brodnicy lub Golubia. W okresie pozostawania miasta w granicach Prus Królewskich należących do Rzeczypospolitej, następował rozwój poczty w rozumieniu dzisiejszym. Zaczęła zanikać instytucja „podwoda”, polegająca na obowiązku świadczenia pomocy posłańcom przez poddanych. Jednym z takich obowiązków był np. przymus użyczenia konia posłańcowi. Postępująca reorganizacja instytucji poczty powodowała, że stawała się ona stopniowo dostępna dla wszystkich, a nie wyłącznie dla najbogatszej części społeczeństwa. Według źródeł pod koniec XVIII w. w Nowym Mieście istniała prawdopodobnie wartownia pocztowa. W wyniku traktatu rozbiorowego Polski, Nowe Miasto znalazło się w granicach Prus. W 1817 r. nadal w mieście funkcjonowała wartownia pocztowa. Podległa ona urzędowi pocztowemu w Brodnicy. Od 1824 do 1 stycznia 1850 r. nowomiejska placówka jako niższy urząd pocztowy podlegała „Królewskiemu Granicznemu Urzędowi Pocztowemu w Lubawie”. Należy zwrócić uwagę, że przełomem w rozwoju poczty była budowa dróg utwardzanych. Na obszarze Prus pojawiły się konne dyliżanse w żółtym kolorze oraz umundurowani pocztylioni. Ówczesna poczta dostarczała korespondencję, ale i służyła do transportu osób. Dźwiękiem rogu oznajmiano przyjazd lub odjazd dyliżansu. Trąbka „sygnałówka”, która dawniej była stałym elementem ekwipunku pocztylionów i kurierów, dziś jest symbolem m.in. poczty polskiej. W 1850 r. nastąpiła kolejna reorganizacja, która doprowadziła do podziału ziem na okręgi. Okręg Kwidzyń (Marienwerder), do którego należało również Nowe Miasto miał przydzielony numer 16. Siedzibą Dyrekcji Pocztowej również był Kwidzyń. Nowe Miasto spośród miejscowości, które stosowały pruskie stemple numerowane, miało przydzielony nr 1017.

Strony: