Zbór ewangelicki w Nowym Mieście Lubawskim

Artykuły » Zbór ewangelicki w Nowym Mieście Lubawskim

  • Nowy kościół z 1912 r.
    Nowy kościół z 1912 r.
  • Kościół i rynek - początek XX w.
    Kościół i rynek - początek XX w.
  • Stary kościoł ewangelicki - początek XX w.
    Stary kościoł ewangelicki - początek XX w.
  • Protestancki chór z Pastorem Mühlenbeckem.
    Protestancki chór z Pastorem Mühlenbeckem.
  • Widok na kościół - okres II wojny św.
    Widok na kościół - okres II wojny św.

Ewangelicka nekropolia usytuowana była naprzeciw obecnego Zespołu Szkół im. C. K. Norwida przy ul. 3 Maja. Po zakończeniu II wojny światowej, ze względu na brak gminy ewangelickiej, obszar ten znalazł się w granicach cmentarza katolickiego. Nowomiejscy ewangelicy prowadzili aktywne życie wspólnotowe. W mieście funkcjonowała elementarna szkoła ewangelicka. Działał oddział Stowarzyszenia Gustava Adolfa (jednym z celów była pomoc zapomogowa ewangelikom żyjącym w diasporze). W 1918 roku odbyły się powiatowe uroczystości związane z jubileuszem 60-lecia działalności tej organizacji. W życiu wspólnotowym aktywny udział brało m.in. stowarzyszenie kobiece prowadzące ochronkę (przedszkole) dla dzieci. Przy nowomiejskim zborze ewangelickim funkcjonował również chór kościelny. Według niektórych źródeł siedzibę w mieście miało także ewangelickie stowarzyszenie opiekujące się sierotami. Około 1900 roku organizacja ta otrzymała dwór z gruntami w pobliskich Tylicach o wartości 140 tys. marek (majątek najbrawdopodobniej  uzyskany w wyniku dziaiałalności Pruskiej Komisji Osadniczej). Pod opieką tegoż stowarzyszenia było od 60 do 70 chłopców i dziewcząt.

W 1910 roku gmina ewangelicka w Nowym Mieście liczyła 1138 wiernych. W porównaniu do roku 1831, gdy odnotowano 337 wyznawców, był to znaczący wzrost. Biorąc pod uwagę potrzeby gminy ewangelickiej, podjęto decyzję o wzniesieniu nowej i większej świątyni na miejscu starej. W lipcu 1910 roku otwarto oferty na wykonanie prac ziemnych i murarskich. Jak podają źródła prasowe, oferty lokalnych przedsiębiorców na wykonane prace wahały się od około 11 tys. do 13 tys. marek. Najwyższa oferta złożona przez "zagranicznego" przedsiębiorcę wyniosła ponad 60 tys. marek. Budowa kościoła trwała dwa lata. Nowa świątynia posiada cechy architektury neobarokowej. Jej charakterystycznym elementem jest cebulasta kopuła, będąca zwieńczeniem wieży dzwonniczej i zegarowej. Z zachowanych źródeł wynika, że dzięki zastosowaniu dwukondygnacyjnych empor (górne galerie), ta jednonawowa świątynia miała też interesujące i bogate wnętrze. Dziś to jeden z najbardziej charakterystycznych zabytkowych obiektów w naszym mieście.

Poświęcenie nowo wybudowanego kościoła ewangelickiego miała miejsce dokładnie 1 lipca 1912 roku. W związku z tym wydarzeniem niemieckojęzyczna regionalna prasa pisała wtedy „wreszcie spełniły się marzenia lokalnej społeczności”. Na uroczystość przybyło wielu gości, nawet „z zagranicy". W mieście z tej okazji panował świąteczny wystrój. Ulice prowadzące do miejsca uroczystości, czyli rynku były przystrojone symbolicznymi bramami oraz dwoma rzędami jodeł (drzewa te, w niemieckiej kulturze ludowej są symbolem wierności). Na Inauguracji obecny był Wilhelm Reinhard z Gdańska (niemiecki duchowny protestancki). Będąc w Nowym Mieście pełnił funkcję generalnego superintendenta w Prusach Zachodnich, czyli odpowiednika rzymskokatolickiego biskupa diecezjalnego lub dziekana kierującego dekanatem (w latach 1920-1921 Reinhard zajmował stanowisko Prezydenta Volkstagu (Parlamentu) Wolnego Miasta Gdańska). Po krótkich przemowach powitalnych w audytorium nowomiejskiego Progimnazjum, uroczysty korowód ruszył w stronę kościoła, przed którym miało miejsce wręczenie kluczy do świątyni tutejszemu pastorowi A. E. Umlauffowi. Około godziny jedenastej biciem dzwonów oznajmiono nowomiejskim ewangelikom o tej doniosłej uroczystości. Po wykonaniu pieśni przez chór kościelny, wygłoszono kazania, odbyła się liturgia oraz konsekracja kościoła przez superintendenta Reinharda. W sprawozdaniach podkreślano, że ta „piękna i dostojna” uroczystość z tłumnym udziałem wiernych, trwała około trzech godzin. Po oficjalnych uroczystościach kościelnych, odbył się uroczysty bankiet.